ΆΓΝΩΣΤΕΣ ΠΤΥΧΈΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΊΑΣ ΤΟΥ ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΎ ΣΥΝΔΈΣΜΟΥ

 
Ο Παγχαλκιδικός Σύνδεσμος ιδρύθηκε, ως γνωστόν, τον Φεβρουάριο του 1909 , στη Θεσσαλονίκη, από εκλεκτά μέλη
της πολυπληθούς παροικίας των Χαλκιδικέων της Θεσσαλονίκης, με πρωτοστάτη
τον Πολυγυρινό γιατρό Γεώργιο Παπανικολάου.

   Σκοποί του Συνδέσμου ήσαν εθνικοί, εκπαιδευτικοί, κοινωνικοί, πολιτικοί, η καλλιέργεια αλληλεγγύης μεταξύ των
μελών του και, γενικότερα, η προώθηση ζητημάτων και
η επίλυση προβλημάτων που αφορούσαν τη Χαλκιδική.
Η οργάνωση του Συνδέσμου υπήρξε υποδειγματική για τα δεδομένα της εποχής, καθώς οργάνωσε τμήματα σ’ όλη τη Χαλκιδική και οι αντιπρόσωποί των μετείχαν στην κεντρική οργάνωση της Θεσσαλονίκης,
μεταφέροντας τα ιδιαίτερα προβλήματα που απασχολούσαν τους κατοίκους κάθε περιοχής. 

   Οι δραστηριότητες του Συνδέσμου, κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, ήταν πολυσχιδής: Φρόντισε να επανδρώσει με δασκάλους τις φτωχές κοινότητες, ανέλαβε την υποτροφία απόρων μαθητών απ’
τη Χαλκιδική , διέθεσε χρήματα σε αναξιοπαθούντες,
διοργάνωσε κοινωνικές & πολιτιστικές εκδηλώσεις,
συμμετείχε στις πολιτικές ανακατατάξεις της εποχής
και, τέλος, ίδρυσε Πρακτορείο Υπηρετριών, το οποίο
αποτελούσε για τον Σύνδεσμο, την περίοδο αυτή (τελευταία χρόνια τουρκοκρατίας), ζήτημα πρώτης προτεραιότητας. 

         Τα έσοδα προέρχονταν από προσφορές ,
δωρεές, συνδρομές μελών και εσπερίδες.
Το Πρακτορείο αυτό, «…κείμενον εν τη μεγάλη οδώ
Καλαμαριάς και παρά το Χάνιον Τούρκογλου…», αποτέλεσε προτεραιότητα του Συνδέσμου «…αφ’ ενός
μεν να θέσει τέρμα εις τας ενοχλήσεις, άς εκ της προσλήψεως και αλλαγής υπηρετριών υφίστανται συχνότατα αι ομογενείς οικογένειαι Θεσ/νίκης, αφ’ ετέρου δε να
προστατεύσει τα δυστυχή ταύτα πλάσματα, τας υπηρετρίας, ών πολλάκις όχι μόνον ο του ιδρώτος αυτών μισθός απόλλυται, αλλά και παν ό,τι πολυτιμότερον έχουσιν…»

   Ο Σύνδεσμος για το ζήτημα των εκ Χαλκιδικής
υπηρετριών έβαλε ευθέως, δια της εφημερίδας «Παμμακεδονική» (14/9/1912), κατά των μητροπολιτών
Χαλκιδικής και Θεσσαλονίκης για την αδράνειά τους,
που είχε ως αποτέλεσμα τον εξισλαμισμό πολλών εξ
αυτών. Γράφει στο ίδιο φύλλο η εφημερίδα στο πρωτοσέλιδο άρθρο της, μεταξύ άλλων, υπό τον τίτλο «Δεσποτάδες κουνηθείτε»: «…Με φρίκην και ανατριχίλαν είδατε… τα αφορώντα τας  υπηρετρίας  , αι οποίαι
αφού αντήλλαξαν την αγνότητά των, κινδυνεύουν ναανταλλάξουν και την πίστιν και τον εθνισμόν των για
ένα κομμάτι κόκκινο πανί…. Παναγιότατε Μητροπολίτα, από τας επαρχίας σας τροφοδοτούνται γυναικονίται αλλοφύλων οικογενειών… Κουνηθείτε λοιπόν…». 

   Το ύφος της εφημερίδας προς τους μητροπολίτες εκπλήσσει και, συγχρόνως, καταδεικνύει τη σημαντικότητα του ζητήματος. 
 Μέχρι την Απελευθέρωση, η παρουσία του «Παγχαλκιδικού» στα εθνικά και πολιτικά δρώμενα της
Χαλκιδικής και Θεσσαλονίκης είναι αξιοσημείωτη: ενίσχυσε οικονομικά την οικογένεια του εκτελεσθέντος,
υπό Βουλγάρων κομιτατζήδων, μητροπολίτη Γρεβενών
Αιμιλιανού (Οκτ. 1911), συνόδευσε τον πρώτο διοικητή Χαλκιδικής μετά την Απελευθέρωση, Θεόδωρο
Αγγελόπουλο, στην έδρα της υποδιοίκησης, τον Πολύγυρο, έκανε παραστάσεις στους κατά καιρούς Γενικούς Διοικητές Μακεδονίας για επίλυση προβλημάτων
αφορούντων τη Χαλκιδική και, γενικά, συμμετείχε επίσημα, συνήθως δια του προέδρου του, στις σημαντικότερες εκδηλώσεις της εποχής. 

 Επί ελληνικού, και συγκεκριμένα το 1914, τη σκυτάλη της προεδρίας του Συνδέσμου, μετά τις εκλογές
της 19ης Μαρτίου, αναλαμβάνει ο εκ Βαρβάρας επιχειρηματίας και διευθυντής της «Αγγλοελληνικής»,
Ζάχος Ευσταθιάδη .

   Την περίοδο αυτή, ο «Παγχαλκιδικός» θα συνδεθεί με το Λαϊκό κόμμα του Δημητρίου Γούναρη και η σύνδεση αυτή θα δημιουργήσει
μάλλον προβλήματα, παρά θα δώσει λύσεις στον Σύνδεσμο. (Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο Γ. Παπανικολάου, γνωστός Βενιζελικός, από την εποχή αυτή
δεν θα συμμετέχει στα δρώμενα του «Παγχαλκιδικού»
ούτε ως απλό μέλος του Δ.Σ.) Μάλιστα, τον Απρίλιο
του 1915, προσεκλήθησαν τα μέλη του Συνδέσμου σε
Γενική Συνέλευση, με μοναδικό θέμα: «Ανάπτυξις του
προγράμματος Λαϊκού Κόμματος και ποίαι αι σχέσεις
του Συνδέσμου μας προς το Λαϊκόν Κόμμα»! (Ν. Αλήθεια 16-4-1915)

  Στη συνέλευση αυτή, ο πρόεδρος κ. Ευσταθιάδης
εξέθεσε τις αρχές του Λαϊκού κόμματος και τις σχέσεις
του με τον «Παγχαλκιδικό»! Η συνεδρίαση υπήρξε
επεισοδιακή, εκφράσθηκαν αντικρουόμενες απόψεις
και με το τέλος της «…αποφασίζεται ίνα πάντες, τα
μέλη και μη του Συνδέσμου, βοηθήσωσιν τας ενεργείας
αυτού εις τας ιδιαιτέρας πατρίδας των, ο δε Παγχαλκιδικός Σύνδεσμος να εξακολουθήσει συνεργαζόμενος μετά
του Λαϊκού Κόμματος και να προσανατολισθεί με τους
συνδυασμούς ους εκείνο θα κρίνει…. να προσκληθεί δε
ΓΙΆΝΝΗΣ Δ. ΚΑΝΑΤΆΣ
Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας
ΆΓΝΩΣΤΕΣ ΠΤΥΧΈΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΊΑΣ
ΤΟΥ ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΎ ΣΥΝΔΈΣΜΟΥ
13
ΑΠΡΙΛΙΟΣ – ΜΑΪΟΣ – ΙΟΥΝΙΟΣ 2019
πάλιν Παγχαλκιδικόν Συνέδριον το οποίον θα υποδείξει 4 βουλευτάς ους θα υποστηρίξουν πάντες πάσει θυσία…» (Ν. Αλήθεια 21-4-1915) 

Η συνεδρίαση αυτή είναι η τελευταία εκδήλωση
του Συνδέσμου που εντοπίζουμε στον τύπο της Θεσσαλονίκης.   

   Το όνομα του Παγχαλκιδικού θα το δούμε
να φιλοξενείται στον τύπο της εποχής… πολύ αργότερα: μόνο στα 1921! Ήταν φαίνεται το αποτέλεσμα της
ανάμειξής του στις βουλευτικές εκλογές του ’15 και
στις αναμενόμενες πολιτικές αντιπαραθέσεις των μελών του εντός των τάξεων του Συνδέσμου. 



 Από δημοσίευμα της εφημερίδας «Ταχυδρόμος»,
της 19ης Μαρτίου 1921, προκύπτει ότι ο Παγχαλκιδικός Σύνδεσμος Θεσ/νίκης «…βιαίως υπό τυραννικού
Καθεστώτος διαλυθείς…» (Εθνικής Αμύνης), επανιδρύθηκε και με νέο πρόεδρο τον Δημήτριο Παπασαραφιανό και Γεν. Γραμματέα τον Βασίλειο Βασιλικό
υποβάλλει προς τον Βασιλιά Κωνσταντίνο και τον αρχιστράτηγο Παπούλα «…αφοσίωσίν του ευχόμενος εν
προσώπω Σου πραγμάτωσιν Εθνικών παραδόσεων και
Ονείρων… ευχόμενοι επανάληψιν τροπαίων Μακεδόνος Μ. Αλεξάνδρου…»!!! 

   Είναι η εποχή της Μικρασιατικής εκστρατείας, η
επίτευξη της Μεγάλης Ιδέας είναι ορατή περισσότερο από κάθε άλλη φορά και μια από τις πρώτες δράσεις του επανιδρυθέντος συνδέσμου ήταν «…όπως έλθει αρωγός εις τας ανάγκας των εκ Χαλκιδικής ενδόξων
τραυματιών…» (Ταχυδρόμος 21-4-21)
Η δραστηριότητα και του Συνδέσμου αυτού δεν θα
μακροημερεύσει και θα εξαντληθεί σε οχλήσεις προς
τη Γενική Διοίκηση για θέματα, όπως τις ελλείψεις δασκάλων στα χωριά της Χαλκιδικής, την απαλλοτρίωση
μοναστηριακών κτημάτων υπέρ των ακτημόνων κλπ. 



   Η τελευταία εμφάνιση του «Παγχαλκιδικού» στον
τύπο της εποχής γίνεται στις 11/9/1922. Έκτοτε, περιπίπτει σε πολυετή αδράνεια και γενική απαξίωση.
Ενδιάμεσα, κατά το έτος 1918, εμφανίζεται στον
τύπο ο «Παγχαλκιδικός Σύλλογος Φιλελευθέρων»,
με πρόεδρο των Γεώργιο Παπανικολάου, με καθαρά
πολιτικούς στόχους. 

 Ο Παπανικολάου επισκέπτεται
τον στρατηγό Ιωάννου, τον προσκαλεί στη Χαλκιδική και τον ανακηρύσσει επίτιμο μέλος του Συλλόγου. 

  Την ίδια εποχή, ο Παγχαλκιδικός Σύλλογος Φιλελευθέρων δέχεται τηλεγράφημα από τον Ελεθέριο Βενιζέλο: «Ευχαριστών θερμότατα δια συγχαρητήριά σας
επί λαμπρά επιτυχία Ελληνικών στρατευμάτων, απεκδέχομαι παρ’ υμών, ενισχυομένων και φρονηματιζομένων υπό τοιαύτης πρωτοπορίας, νέας νίκας…» (Μακεδονία 1/6/1918) 

   Η δεύτερη επανεμφάνιση ή … επανίδρυση του
Συνδέσμου θα γίνει το Μάιο του 1927, με πρόσκληση
«…των εν Θεσσαλονίκη Χαλκιδικέων… όπως προσέλθωσιν εις το εν τω Συνοικισμώ Χαριλάου καφενείον «Η
Εξοχή» του Γεωργίου Αλεξίου… προς σύσκεψιν και 
ζήτησιν δια την σύστασιν Συνδέσμου των εκ Χαλκιδικής
καταγομένων…» (Μακεδονία 6/5/1927). 

Ο… νεοϊδρυθείς Σύνδεσμος εξέλεξε το νέο Δ.
Σ…. άνευ προέδρου (Φως 7/6/1927 & Μακεδονία
20/1/1930) και ο «Παγχαλκιδικός» για μεγάλο χρονικό διάστημα (1927-1931) στις διάφορες εκδηλώσεις θα
εκπροσωπείται δι… αντιπροσώπου! 

  Οι δραστηριότητες του Συνδέσμου αυτής της περιόδου θα εξαντληθεί
σε εκλογικές συνελεύσεις, χοροεσπερίδες και εκδρομές. 

 Πρώτος και τελευταίος πρόεδρος του «Παγχαλκιδικού» αυτής της περιόδου υπήρξε ο Εμμανουήλ Χατζόγλου, ο οποίος προήλθε από τις εκλογές του Ιανουαρίου 1931. 
  Ο Σύνδεσμος προσέφερε ό,τι ήτο δυνατόν
κατά τους καταστρεπτικούς σεισμούς του ’32. Συγκάλεσε έκτατη Γεν. Συνέλευση, απευθύνθηκε σε αρμοδίους, οργάνωσε επιτροπές που συγκέντρωσαν τρόφιμα,
σκηνές, είδη ιματισμού κλπ. και ο πρόεδρος με μέλη
του Συνδέσμου επισκέφθηκαν τις πληγείσες περιοχές.
Αυτή είναι η τελευταία προπολεμική παρουσία του
«Παγχαλκιδικού» και καμμία αναφορά δεν θα δούμε γι
αυτόν, για τις επόμενες δύο δεκαετίες!

   Ένα δημοσίευμα στη «Φωνή της Χαλκιδικής»
(12/8/1945) υπό τον τίτλο «Η Ανασύστασις του Συλλόγου Χαλκιδικής», το οποίο αναφέρει μεταξύ άλλων:
«… Ευχαρίστως πληροφορούμεθα ότι μεταξύ των εν Θεσσαλονίκη εγκατεστημένων και εκ των διαφόρων χωρίων
της Χαλκιδικής καταγομένων, γίνεται σοβαρά κίνησις δια
την επανασύστασιν του εν Θεσσαλονίκη Συλλόγου Χαλκιδικής…», δεν είναι παρά μια ευχή, η οποία θα ευοδωθεί
μόνο στις αρχές της επόμενης δεκαετίας. 

    Και ερχόμαστε στις αρχές της δεκαετίας του ’50 και
στη «Φωνή της Χαλκιδικής της 31/5/1953 διαβάζουμε:
«Ο εν Θεσσαλονίκη Σύλλογος των Χαλκιδικέων ιδρύθη
από την ανάγκην, την οποίαν αισθάνονται τα τέκνα της
Χαλκιδικής, όταν ευρίσκονται μακράν της… Προ διετίας ανενεώθη η διοίκησίς του. Από τους εκλεγέντας …
δικαιούμεθα να αναμένωμεν πολλά. Διότι …δεν είναι
δυνατόν, να παραδεχθώμεν, ότι αι ικανότητές των εξηντλήθησαν εις την διοργάνωσιν ενός χορού». 

   Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε εάν αυτό το…
«προ διετίας», που προαναφέρθηκε, είναι ακριβές (που
σημαίνει πως η δεύτερη αυτή περίοδος του Παγχαλκιδικού άρχισε το 1951), το σίγουρο πάντως είναι πως
από τότε, με πρώτο πρόεδρο τον Στέφανο Κότσιανο,
ξεκίνησε μια νέα περίοδος της ιστορίας του Συλλόγου
που, χωρίς διακοπές, φτάνει μέχρι τις μέρες μας. 

  Κατά την τελευταία αυτή περίοδο, ο σύλλογος, με
άξιους προέδρους τους Χρήστο Οικονόμου, Αθανάσιο Φιλιππίδη, Πέτρο Παπαγεράκη, Θεόδωρο Καλτσά, Νικόλαο Παπανικολάου, Βρασίδα Κυριαφίνη
και Μιχάλη Καρτσιώτη,
πέτυχε προοδευτικά σπουδαία πράγματα και τα οποία είναι καταγεγραμμένα
στο περιοδικό του συλλόγου «Παγχαλκιδικός Λόγος»,
που άρχισε να εκδίδεται από το 2009. 

   Στις μέρες μας, ο Παγχαλκιδικός διανύει, κατά τη
γνώμη μου, τις μεγαλύτερες στιγμές της ιστορίας του,
αποτέλεσμα του πολύχρονου και πολυσήμαντου έργου
των δύο τελευταίων προέδρων του, Βρασίδα Κυριαφίνη, Μιχάλη Καρτσιώτη και των συνεργατών τους.
(Οι περισσότερες πληροφορίες του άρθρου αντλήθηκαν από δημοσιεύματα του περιοδικού και ημερήσιου τύπου της Χαλκιδικής και της Θεσσαλονίκης) 

   Βιβλιογραφία: 
Χιούτη Κων/νου, Η ιστορική παρουσία του Παγχαλκιδικού Συνδέσμου στη Θεσσαλονίκη: Το πρώτο
έτος (1909-1910). «Παγχαλκιδικός Λόγος» τ. 24/2015. 

  Γιάννη Κανατά, Περιοδικά: α) «Πολύγυρος», (τεύχη 5ο & 6ο/2001, 27ο/2005, 57ο/2010 70ο & 72ο/2012),
β) Παγχαλκιδικός Λόγος τ.15ο/2013. 



Εφημερίδες: Εμπρός, Μακεδονία, Μακεδονικά
Νέα, Νέα Αλήθεια, Νέα της Χαλκιδικής, Παγχαλκιδική, Ταχυδρόμος, Φωνή της Χαλκιδικής, Φως.



 Σ.Σ. Το γράψαμε επανειλημμένα και το τεκμηριώσαμε δεόντως. Το ξαναγράφουμε: Ο ίδιος ο ιδρυτής του Παγχαλκιδικού, ιατρός Γεώργιος Παπανικολάου (Σκοτ) εκ Πολυγύρου, ομολογούσε ότι ίδρυσε
τον Σύνδεσμο (τότε) το 1903. Αυτή την ομολογία μετέφεραν τα ίδια του τα παιδιά, που ο ένας μάλιστα, ο
Νικόλαος Γ. Παπανικολάου, υπήρξε για επτά χρόνια
(1986-1993) πρόεδρος του Δ.Σ. του Παγχαλκιδικού
Συλλόγου. Την τεκμηρίωση τη δημοσιεύσαμε στο τ. 14
του 2013, σελ.3-4. Τη δημοσιεύουμε και πάλι κατωτέ
ρω, με την παράκληση να σταματήσει αυτή η αμφισβήτηση, που τίποτα δεν ωφελεί και προσβάλλει τον ιδρυτή που υπήρξε και Μακεδονομάχος:
«Αν δεχθούμε», γράφαμε, «ότι το 1909 είναι το έτος
ίδρυσης, τότε προκύπτει το ερώτημα: Πώς είναι δυνατό μέσα σε ένα χρόνο, όπως αναφέρεται στην Έκθεση πεπραγμένων του 1909, που ανακοινώθηκε στις 7
Φεβρουαρίου 1910, να είχε ο Σύνδεσμος τόση ευχέρεια, δύναμη και οργάνωση, ώστε να μπορεί: να δώσει 20 υποτροφίες για να σπουδάσουν ισάριθμοι μαθητές, να ορίσει δασκάλους σε φτωχές Κοινότητες,
να διαθέσει σε αναξιοπαθούντες 1.205 γρόσια, να έχει
στο ταμείο του μεγάλες εισπράξεις 15.154 γρόσια, να
ενισχύσει το φτωχό σχολικό ταμείο του Καραμπουρνού με τρεις χρυσές λίρες, να εκτυπώσει φυλλάδια με
οδηγίες για τους γεωργούς, κτηνοτρόφους και τα συναφή επαγγέλματα, να ιδρύσει πρακτορείο υπηρετριών κλπ.; Είναι δυνατό να απέκτησε μέσα σε ένα χρόνο
τόση οργανωτική ισχύ και οικονομική ευμάρεια, ώστε
να παρουσιάσει τόσο πλούσια πεπραγμένα; Η απάντηση στρέφεται σε δύο κατευθύνσεις: Ή υπήρχε «μαγιά»
από τα προηγούμενα χρόνια, που λειτουργούσε άτυπα ο Σύνδεσμος, ή η Έκθεση των Πεπραγμένων ήταν
Έκθεση της περιόδου από την ίδρυση μέχρι τη νομιμοποίηση του, το 1909.Όποιο όμως, από τα δύο και αν
συνέβη, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ίδρυση του Παγχαλκιδικού ανάγεται στην προ του 1909 περίοδο και
εύλογα στο έτος 1903, αφού αυτό μολογούσε ως έτος
ίδρυσης ο ίδιος ιδρυτής στα παιδιά του.»



ΓΙΆΝΝΗΣ Δ. ΚΑΝΑΤΆΣ
Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: