ΑΠΟ ΤΗΝ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ

Αναδρομή στο Χθες και αναφορά στο Σήμερα

Αστέριος Θ. Καραστέργιος
τ. Δήμαρχος Αρναίας

ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΧΘΕΣ

Γραπτές μαρτυρίες για την ‘Λιαρίγκοβη’ έχουμε μετά τον 14ο-15ο αιώνα. Η περιοχή φέρεται να ήταν μετόχι της Μονής Κωνσταμονίτου του Αγίου Όρους και οι ειδικοί ισχυρίζονταν μέχρι το 2005, ότι ο οικισμός έχει δημιουργηθεί στα μέσα του 16ου αιώνα από τους καλλιεργητές του μετοχίου, σε κάποια περίοδο παρακμής της μονής.

Η καταστροφή όμως του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Στεφάνου Αρναίας (κάηκε ολοσχερώς στις 5 Σεπτεμβρίου 2005) και η αρχαιολογική έρευνα που ακολούθησε, επιφύλαξε μεγάλες εκπλήξεις και αναγράφει την ιστορία
του τόπου από την αρχή!

Η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε κάτω από το δάπεδο του ναού, την ύπαρξη τριών προγενέστερων ναών. Ενός παλαιοχριστιανικού του 5ου αιώνα, ενός Βυζαντινού
του 10ου και ενός μεταβυζαντινού του 15ου-16ου αιώνα!

Η αναπάντεχη αυτή ανακάλυψη, πιστοποιεί την αδιάλειπτη οικιστική παρουσία στη θέση αυτή, τουλάχιστον 1000 χρόνια πρωτύτερα. Σημειώνεται ότι η μονή Κωνσταμονίτου ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα.

Σε ότι αφορά το όνομα ‘Λιαρίγκοβη’, έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς πολλές και ποικίλες απόψεις. Προσωπικά θεωρώ επικρατέστερη την άποψη του Παντελή Κοντογιάννη ότι, είναι τούρκικης προέλευσης και σημαίνει ‘σχισμένη πεδιάδα’.

Ας ξεκινήσουμε όμως το συναρπαστικό και ενδιαφέρον ταξίδι μας με κάποια χρονολογική σειρά.

Το 1363 μ.Χ. εμφανίζεται οικισμός στην σημερινή θέση της Αρναίας, σε ένα χρυσόβουλο του Ιωάννη Ε’ του Παλαιολόγου, όπου αναφέρεται ως μετόχι της Αγιορείτικης μονής Κωνσταμονίτου (….το δε εις την Ραλήγγοβην μετόχιον εις όνομα τιμώμενον του Αγίου Στεφάνου). Πρόκειται για την πρώτη αναφορά στη Λιαρίγκοβη με παραφθορά όμως της λέξης.

Από τα μέσα του 16ου αιώνα και μέχρι την επανάσταση του 1821, η ‘Λιαρίγκοβη’ αποτελεί βασικό μέλος της αυτοδιοικούμενης Ομοσπονδίας των ‘Μαντεμοχωρίων’ και από κάποιους μελετητές αναφέρεται ως πρωτεύουσα τους.

Γιά την εποχή αυτή υπάρχουν μαρτυρίες πως μετοίκησαν από την Φούρκα της Ηπείρου, αρκετές από τις σημερινές οικογένειες της.

Το 1793 ο πρόξενος της Γαλλίας στη Θεσσαλονίκης
Ε. COUSINERY, ταξιδεύοντας προς το Άγιον Όρος, διανυκτερεύει στην ‘Λιαρίγκοβη’. Στις ταξιδιωτικές του πληροφορίες και εντυπώσεις που δημοσίευσε, δίνει πολλές
χρήσιμες πληροφορίες για τις συνθήκες ζωής των κατοίκων της.

Την περιγράφει ως ένα μεγάλο χωριό με 400 σπίτια, όπου ο πληθυσμός του είναι εξ ολοκλήρου Ελληνικός. Χαρακτηριστικά αναφέρει: (Η ευμάρεια μέσα στην οποία ζουν οι κάτοικοι της Λιαρίγκοβης, δεν προέρχεται μόνο
από την καλλιέργεια των αγρών τους. Κατασκευάζουν τάπητες-κιλίμια- για τους οποίους χρησιμοποιούν το μαλλί του τόπου.
Όλες σχεδόν οι οικογένειες ασχολούνται με την εργασία αυτή και τα προϊόντα της βιοτεχνίας αυτής έφθαναν και πουλιότανε ως τη Ρουμελία (ROMELIE) και ιδίως στα Μοναστήρια).

Το 1821, η ‘Λιαρίγκοβη’ μαζί με όλα τα ‘Μαντεμοχώρια‘, συμμετέχει στον γενικό ξεσηκωμό. Σε αντίποινα
πυρπολείται από τους Τούρκους και καταστρέφεται ολοσχερώς. Μετά την καταστροφή, ο οικισμός αρχίζει να
ξανακτίζεται στην ίδια θέση από το 1822 και μετέπειτα.

Το 1838 ο Fallmerayer (ο γνωστός για τον ανθελληνισμό και τις απαράδεκτες θεωρίες του, για δήθεν σλάβικες επιρροές επί των Ελλήνων) στον δρόμο του για το Άγιον Όρος, διανυκτερεύει σε πανδοχείο (χάνι) στην Λιαρίγκοβη. Γράφει λοιπόν στις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις : (Η Λαρεγκόβη, όπου διανυκτερεύσαμε το τρίτο βράδυ….. είναι ακόμη πιο όμορφο και πλούσιο χωριό….ο οικισμός αριθμεί κάπου τετρακόσιες κατοικίες… υπάρχει ένα πανδοχείο υπό κατασκευή ακόμη, αλλά αρίστης για τα Μακεδονικά δεδομένα υποδομής….) κλπ.

Το 1887, ο Ν. Σχοινάς στις οδοιπορικές του σημειώσεις αναφέρει: (Η κωμόπολις οικείται υπό 350 οικογενειών χριστιανικών, οικουσών εις 277 οικίας, ως τινές εισί και
διόροφοι, και έχει οδούς λιθοστρώτους, εκκλησίαν επ΄ονόματι Αγ. Στεφάνου….έχει σχολεία ήτοι Ελληνικόν, δημοτικόν και νηπιαγωγείον. Πολλαί οικίαι επί μικρά πληρωμή δέχονται ξένους προσφέρουσαι και τροφήν. Οι μεν
των ανδρών μετέρχονται κυρίως τον αγωγέα, οι δε λοιποί καταγίνονται εις την αρβυλοποιϊαν και την βαφικήν,
οι δε γυναίκες ασχολούνται εις την κατασκευήν ωραίων
ταπήτων εκ μαλλίου. Εις την κατά Σάββατον τελουμένην
εβδομαδιαίαν αγοράν συνέρχονται εξ όλων των πέριξ χωρίων και εκ Νιγρίτης έμποροι αμπάδων.)

Στα χρόνια αυτά να σημειωθεί, εδρεύει στην Λιαρίγκοβη και «Ο Ταχυδρομικός του Αγίου Όρους Σταθμός».

Στην περίοδο του Μακεδονικού αγώνα 1904-1908 οι
Μακεδονομάχοι της Λιαρίγκοβης, ήταν από τους πρώτους που ζώστηκαν τα άρματα. Ξεχωριστή ήταν η δράση της οικογένειας Γερογιάννη. Οι αδελφοί Θεοχάρης Χ. Γερογιάννης ιατρός και Μαυρουδής Χ. Γερογιάννης
συνταγματάρχης
, είναι οι ιδρυτές του Κεντρικού Μακεδονικού Συλλόγου στην Αθήνα, που βοήθησε
ποικιλότροπα τον αγώνα, στέλνοντας πολεμοφόδια και έμψυχο υλικό στην Μακεδονία.

Το 1911, η ιστορία του τόπου σημαδεύεται από τον ερχομό
στην έδρα της Επισκοπής (τότε) μιας ξεχωριστής φυσιογνωμίας, ενός φωτισμένου ιεράρχου, του αείμνηστου Σωκράτη Σταυρίδη, ο οποίος για 33 συναπτά έτη ιεραρχίας, με την προσωπικότητα και το έργο του, συνέβαλε τα μέγιστα στην πνευματική, πολιτιστική και οικονομική άνθηση του τόπου μας και άφησε βαθύ το αποτύπωμά του, που είναι ορατό ίσαμε σήμερα.

Συγκεκριμένα ιδρύονται με δική του πρωτοβουλία
και φροντίδα: Το 1913 ο «Όμιλος Φιλομούσων Λιαριγκόβης ο ΑΠΟΛΛΩΝ». Το 1918 η «Ένωση Ελληνίδων Λιαριγκόβης» με παραρτήματα στο Παλαιοχώρι και στο Νεοχώρι (προωθούν ιδιαίτερα την υφαντική τέχνη). Το 1926 το «Σωματείο Μαραγκών Λιαριγκόβης». Επίσης με δική του προσωπική δαπάνη αγοράζονται τα πρώτα μουσικά όργανα της φιλαρμονικής κ.ά.

Στις 2 Νοεμβρίου 1912, γίνεται η απελευθέρωση της από τους Τούρκους.

Από την περίοδο αυτή και μετά η Λιαρίγκοβη, είναι το κεφαλοχώρι της περιοχής. Εκτός από μοναδικό εμπορικό, εκπαιδευτικό και διοικητικό κέντρο στην ΒΑ Χαλκιδική, ξεχωρίζει και για την πνευματική και πολιτιστική δράση και ανάπτυξή της.

Το 1914 ιδρύεται το τριτάξιο ημιγυμνάσιο, ενώ παράλληλα λειτουργούν το δημοτικό και το νηπιαγωγείο

Από το 1918, αναφέρεται ως Κοινότης Λιαριγκόβης και από το 1924 που εμφανίζεται πλέον η Χαλκιδική ως ιδιαίτερος Νομός, γίνεται έδρα της δεύτερης Επαρχίας του. Έτσι έχουμε Επαρχία Χαλκιδικής με έδρα τον Πολύγυρο και Επαρχία Λιαριγκόβης με έδρα την Λιαρίγκοβη.

Η κωμόπολη διατηρεί το όνομα της μέχρι το 1928.
Τότε, η επιτροπή που συστάθηκε για την μετονομασία των χωριών, έχοντας υπ’ όψιν τις δύο αρχαίες πόλεις ΑΡΝΑΙ και ΑΥΓΑΙΑ που οι ειδικοί οριοθετούν στην περιοχή ( λόφο του Αη-Λιά), κρατώντας το ΑΡΝ από το ΑΡΝΑΙ και το ΑΙΑ από την ΑΥΓΑΙΑ, μετονόμασε την Λιαρίγκοβη σε ΑΡΝΑΙΑ.

Το 1932 ο πληθυσμός της ανέρχεται σε 3000 κατοίκους και είναι ο πολυπληθέστερος οικισμός της ΒΑ Χαλκιδικής. Είναι η χρονιά του φονικού σεισμού της Ιερισσού (26 Σεπετ. 6,9 ρίχτερ), ο οποίος έπληξε και την Αρναία.

Από το 1936 ο οικισμός διαθέτει μόνιμο αποχετευτικό σύστημα και ιδιωτικό δίκτυο ηλεκτροφωτισμού. Οι κάτοικοι της είναι μελισσοτρόφοι, ξυλουργοί, βιοτέχνες, χαλέμποροι, ζωέμποροι, ράφτες, παπουτσήδες, κτηνοτρόφοι, υλοτόμοι και αγρότες. Κυρίαρχη ασχολία των γυναικών της Αρναίας παραμένει η πατροπαράδοτη τέχνη της υφαντικής.

Η Αρνιώτισσα υφάντρα δημιουργεί και μεγαλουργεί, μέχρι και το 1995, που η βιομηχανοποίηση οδηγεί τον κλάδο σε μαρασμό. Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει για τους ‘παπουτσήδες’ της Λιαρίγκοβης. Η κατασκευή χειροποίητων παπουτσιών στον τόπο αυτό, έζησε περιόδους μεγάλης ακμής.

Δεν είναι τυχαίο που σε πανελλήνιο επίπεδο η Λιαρίγκοβη ξεχωρίζει για την παραγωγή και ποιότητα των παπουτσιών που παράγει (μαζικά), μαζί με την Λαμία, την Δημητσάνα, και την Βισόκα (Όσσα). Λειτουργούσαν τότε (μέχρι και το 1960) 31 οικιακές οικοτεχνίες, που απασχολούσαν πάνω από 100 τεχνίτες και βοηθούς.

Το 1946 από Κοινότητα γίνεται Δήμος και συνεχίζει
να πρωταγωνιστεί στην περιοχή ως έδρα της δεύτερης
επαρχίας του Νομού, έδρα της Μητροπόλεως και όλων
σχεδόν των βασικών δημοσίων υπηρεσιών.


ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Το 1998 με τον νόμο ‘Καποδίστριας’, στον δήμο Αρναίας ενσωματώνονται οι οικισμοί Παλαιοχωρίου, Νεοχωρίου, Στανού και Βαρβάρας Το 2010 με το νόμο ‘Καλλικράτης’, συνενώνεται με τους δήμους Μ. Παναγίας και Ακάνθου στον νέο δήμο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ, με έδρα την Ιερισσό και η Αρναία παραμένει ως ‘Ιστορική έδρα’ του νέου δήμου.

Το ορεινό του οικισμού, η προσήλωση προς την παράδοση συννέβαλαν στο να διατηρήσει ο οικισμός τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και το πλούσιο παραδοσιακό αρχιτεκτονικό του απόθεμα. Σταθμός για την σημερινή του εικόνα και μετεξέλιξη, αποτελεί η 10ετία του 1990.

Το 1982 ο Δήμος εντάσσεται στον οικιστικό νόμο και ο οικισμός αποκτά πολεοδομικό σχέδιο. Οριοθετείται ο παλιός οικισμός, καθορίζονται χρήσεις γης και καθορίζονται περιοχές επέκτασής του.

Το 1986 μετά από ενέργειες του Δήμου και την αμέριστη συμπαράσταση και βοήθεια της τότε Υπουργού Μελίνας Μερκούρη, ο οικισμός χαρακτηρίζεται ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΤΟΠΟΣ και έκτοτε προστατεύεται.

Την ίδια χρονιά (1989) ο Δήμος, μετά από πολυετή αγώνα και μύρια προβλήματα, με την αμέριστη συμπαράσταση και βοήθεια πάλι της Υπουργού Μελίνας Μερκούρη, εγκαινιάζει κα λειτουργεί ως δημαρχείο το ‘’Παλιό Σχολείο’ (έτος κτίσεως 1871).

Έκτοτε, το πλέον εμβληματικό κτίριο του οικισμού, υποδειγματικά αναστηλωμένο, αποτελεί το τοπόσημο και σέμνωμα του τόπου. Ταυτόχρονα ο Δήμος χρηματοδοτεί σωστικές εργασίες (μέχρι του ποσού των 500.000 δρχ.), και έτσι σώζονται αξιόλογα σπίτια, που είχαν εγκαταλειφθεί από τους ιδιοκτήτες τους (οικίες: Χαριστού, Καλίτση, Ματζάνου κ.ά.). ‘Το νερό αρχίζει να μπαίνει στο αυλάκι’.

Το 1990 οργανώνεται από τον Δήμο το 1ο ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΡΝΑΙΑΣ, που αποτελεί σταθμό και τον Φαροδείκτη του οικισμού.

Η μηχανή της ανάπτυξης ξεκινά.!!! Η Αρναία μεταμορφώνεται και ξεχωρίζει.!!! Με φροντίδα του Δήμου, κηρύσσονται διατηρητέα μιά σειρά αξιόλογων αρχιτεκτονικά σπιτιών.(οικίες: Δημ. Μήτσιου, Β. Μαντζάνου,
Λυσίμαχου Σαραφιανού
) κ.ά.

Προγράμματα όπως το Leader, Χολομώντας –Ομβριανός κ.ά., βρίσκουν εφαρμογή και βοηθούν να σωθεί ένα μεγάλο κομμάτι από την αξιόλογη πολιτιστική και αρχιτεκτονική κληρονομιά της Αρναίας.

Ιδιώτες παρακινούνται και αναστηλώνουν τα σπίτια
τους και τα σώζουν ή τα μετατρέπουν σε παραδοσιακούς
ξενώνες. Ο Δήμος αγοράζει το 1990-91 δύο θαυμάσια
αρχοντικά τα αναστηλώνει και τα μετατρέπει σε ξενώνες (οικίες Μήτσιου).

Ακολουθεί τα επόμενα χρόνια, η ‘Εξωτερική Στερέωση-Αποκατάσταση και Ανάδειξη του ναού και του καμπαναριού του Αγίου Στεφάνου’, του Δημοτικού Σχολείου, και πολλών κτιρίων ιδιωτών ενώ συνεχίζονται και οι κηρύξεις ως διατηρητέων των οικιών αφών Αλεξάνδρου, Γάκη, Δημοτικό Σχολείο κ.ά.)

Θλιβερό σταθμό για τον τόπο, αποτελεί η καταστροφή του μητροπολιτικού κεντρικού ναού του Αγίου Στεφάνου από πυρκαγιά (5 Σεπτ. 2005). Με την αναστήλωσή του από τις στάχτες η αρχαιολογική σκαπάνη,όπως σημειώθηκε πιο πάνω αποκάλυψε έναν μεγάλο θησαυρό.

Η υποδειγματική του αναστήλωση καθώς και η προστασία και προβολή των αρχαιοτήτων που βρέθηκαν στα θεμέλια και είναι ορατά κάτω από το γυάλινο δάπεδό του, τον κατατάσσει, νομίζω, δικαιωματικά ως το σημαντικότερο μνημείο του τόπου. Σήμερα είναι ο μόνος εν λειτουργία
ναός της Ελλάδος, όπου κάποιος μπορεί να δεί και ψηλαφήσει την συνέχεια της ορθοδοξίας από τον 5ο αιώνα έως σήμερα.

Ο Άγιος Στέφανος, σε συνδυασμό με το Ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο και το Μουσείο Υφαντικής, αποτελούν τα κορυφαία αξιόλογα αξιοθέατα του οικισμού. Μικρή απόδειξη είναι το γεγονός ότι ο Αγ. Στέφανος
επιλέγεται από πολλούς– εκτός περιοχής- για γάμους και βαφτίσεις, σε συνδυασμό και με την φυσική ομορφιά του Άλσους της Αγίας Παρασκευής και της κατάλληλης υποδομής που υπάρχει.

Τα Μ.Μ.Ε., εξάλλου,τηλεόραση-ραδιόφωνο, εφημερίδες κ.ά. έντυπα, εγχώρια και διεθνή, καθημερινά υμνούν την Αρναία ως ‘Αρχόντισσα της Χαλκιδικής’.

Ο Μανώλης Ρασούλης, φιλοξενούμενος μια νύχτα
στο ‘Αρχοντικό Αλεξάνδρου ‘ την κάνει τραγούδι και την προβάλει πανελλαδικά (Η σύμπτωση).

Το CNN το μεγάλο παγκόσμιας εμβέλειας κανάλι, σε πανελλήνια έρευνα του, την χαρακτηρίζει ως το τρίτο
πιο όμορφο χωριό της Ελλάδας.

Η AEGEAN σε όλο τον στόλο των αεροπλάνων της
επιλέγει εικόνες της, για να προβάλλει την ‘ΟΝΕΙΡΙΚΗ
ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ’, την γη του Αριστοτέλη, σε πτήσεις εσωτερικού και εξωτερικού και την περιγράφει με ύμνους στο περιοδικό των πτήσεων της, στο BLUE.

Η εφημερίδα ΕΘΝΟΣ, στην έντυπη αλλά και στην ηλεκτρονική της μορφή αφιερώνει εκτενή διθυραμβικά ρεπορτάζ, αποκαλώντας την: ’H Μεγάλη κυρία΄, Το
χειμερινό στολίδι της βόρειας Ελλάδας’, ” Η ωραία της
Χαλκιδικής’
κ.ά.
Τα σοκάκια, τα αρχοντικά και τα καλντερίμια της, γίνονται σκηνικό για φωτογραφήσεις οίκων ραπτικής, γάμων, βαφτίσεων κ.ά. εκδηλώσεων. Η επισκεψιμότητα του οικισμού από ξένους και εγχώριους επισκέπτες τα τελευταία χρόνια αυξάνει εκθετικά. Οι νέοι της Αρναίας επενδύουν στο γεγονός και νέες επιχειρήσεις δημιουργούνται στον τόπο. Αυξάνει η κοινωνική υποδομή και ο εξοπλισμός του οικισμού. Παραδοσιακοί ξενώνες και καταστήματα ιδρύονται. Στήνονται βιοτεχνίες που πρωτοπορούν και προβάλλουν με τα ΠΟΠ προϊόντα τους την Αρναία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Προιόντα αρτοζαχαροπλαστικής και σφολιάτας Α/φών Λαλιώτη, Τυροκομικά προϊόντα Α/φών Καραγιάννη, Οινοποιία Κλαούντιας Παπαγιάννη, Μέλι και προϊόντα μελιού Γεωργάκα κ.ά.)

Φαίνεται ότι ‘οι καιροί ‘ κάνουν κύκλο. Σήμερα πανθομολογείται ότι η Αρναία αποτελεί ξεχωριστό στολίδι
του δήμου «Αριστοτέλης», της Χαλκιδικής, της χώρας
μας. Πνιγμένη στο πράσινο, με πλούσια παράδοση και
ιστορία, με υποδομές κατάλληλες, και με περισσή ζωντάνια και κίνηση ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία. Ελπίζει και προσδοκά.

Γλέντι στην κεντρική πλατεία της Λιαρίγκοβης με φόντο
τον ιστορικό πλάτανο σε νεαρή ηλικία. (Αρχείο Αστ. Καραστέργιος)

46ο ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: