Άγιο Φως: Ιστορία και συμβολισμός

Το Άγιο Φως ή Φως της Αναστάσεως είναι η φλόγα («φως») που συμβολίζει την Ανάσταση του Χριστού. Ανάβει στο ιερό κάθε ορθόδοξου ναού και μεταδίδεται από τον ιερέα στους πιστούς κατά την τελετή της Αναστάσεως το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου.

Τελετή αφής και μετάδοσης Αγίου Φωτός γίνεται πριν το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου και στον Πανάγιο Τάφο, στα Ιεροσόλυμα. Εκεί, ο ελληνορθόδοξος Πατριάρχης Ιεροσολύμων, κάνοντας χρήση σχετικού προνομίου, εισέρχεται στο λεγόμενο «κουβούκλιο» του Τάφου, ανάβει από κανδήλα δύο δέσμες 33 λαμπάδων διαβάζοντας ευχή καθαγιασμού και κατόπιν μεταδίδει το Άγιο Φως στους συγκεντρωμένους πιστούς και στα άλλα δόγματα.

Ισχυρισμοί περί θαυματουργικού τρόπου αφής της φλόγας στον Πανάγιο Τάφο, οι οποίοι κατά καιρούς ανά τους αιώνες χρησιμοποιήθηκαν από κληρικούς για ισχυροποίηση της θέσης τους έναντι αλλοδόξων και αλλοπίστων, έχουν δημιουργήσει την πεποίθηση σε μερίδα πιστών ότι πρόκειται περί κατ’ έτος επαναλαμβανόμενου θαύματος. Εντούτοις, δημοσιογραφικές έρευνες που περιλαμβάνουν μαρτυρίες κληρικών του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων με γνώση των λεπτομερειών της τελετής, έχουν αποδείξει ότι το Άγιο Φως ανάβει από κανδήλα που έχει προηγουμένως τοποθετηθεί από τον Σκευοφύλακα εντός του κουβουκλίου και έχει ανάψει από αυτόν με αναπτήρα ή σπίρτα. Οι κληρικοί του Πατριαρχείου δηλώνουν ότι το θαύμα είναι ο καθαγιασμός της φυσικής φωτιάς που λαμβάνεται από την κανδήλα που εισέρχεται εντός του Πανάγιου Τάφου, και όχι το άναμμα με υπερφυσικό τρόπο σβησμένης κανδήλας ή κεριών. Το ίδιο το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων στις ανακοινώσεις του μιλάει μόνο για «τελετή του Αγίου Φωτό^]».

Το Άγιο Φως συμβολίζει και αναδεικνύει  την τριήμερη ανάσταση του Ιησού. Μαρτυρίες για την ύπαρξη του υπάρχουν περίπου από τον 4ο ή 6ο αιώνα μετά από οδοιπορικό μιας μοναχής στους Αγίους Τόπους, ενώ κατά καιρούς έχουν υπάρξει και άλλες μαρτυρίες σχετικά με την θαυματουργική αφή του Αγίου Φωτός.

Αρχαίες αραβικές πηγές αναφέρουν πως κατά τα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού συνήθιζε να φωτίζεται ο βράχος όπου βρισκόταν ο  τάφος του Χριστού πριν από την Αναστάσιμη Θεία Λειτουργία.

Κατά τον 12ο  αιώνα, η δικαιοδοσία των προσκυνημάτων πέρασε στην δικαιοδοσία των ορθοδόξων μοναχών και ο Άραβας Σαλάχ Ελ Ντιν όρισε ότι ο κύριος του Άγιου Τάφου θα ήταν ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων και ο υπεύθυνος για την αφή του Αγίου Φωτός και τον διαμοιρασμό του στους Χριστιανούς.

Στο πέρασμα των χρόνων, βέβαια αυτό έχει προκαλέσει αντιδράσεις αφού τόσο οι Ρωμαιοκαθολικοί, όσο και οι Αρμένιοι έχουν προσπαθήσει να αποτρέψουν την είσοδο στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων με σκοπό να λάβουν εκείνοι το Άγιο Φως από τον Πανάγιο Τάφο, χωρίς όμως το φως να ανάψει.

Θαύμα η τέχνασμα;

Η αφή του Αγίου Φωτός μέσα στα χρόνια έχει εγείρει συζητήσεις σχετικά με την θαυματουργή ή όχι ύπαρξη του.

Αρκετοί είναι εκείνοι που έχουν αμφισβητήσει ότι πρόκειται για θαύμα με πρώτους τους Ρωμαιοκαθολικούς οι οποίοι τελευταία φορά συμμετείχαν στην αφή του Φωτός τον  12ο αιώνα και τον 13ο αιώνα ο πάπας Νικόλαος ανακοίνωσε επίσημα ότι δεν θεωρεί θαύμα την αφή του, και οι Ρωμαιοκαθολικοί έπαψαν να πιστεύουν σε αυτήν. Το Βατικανό όμως σήμερα έχει ουδέτερη στάση επί του θέματος αφού δεν έχει πάρει κάποια επίσημη θέση.

Πολλοί επίσης είναι εκείνοι που αναφέρουν ότι το Άγιο Φως δημιουργείται με τεχνητό τρόπο (αναπτήρα η σπίρτα) και απλά ευλογείται και διανέμεται στους πιστούς.

Πρώτος υποστηρικτής της άποψης αυτής ήταν ο τοποτηρητής του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων στη θέση του Πατριάρχη Ιεροσολύμων, μητροπολίτης Πέτρας Κορνήλιος, ο οποίος σε τηλεοπτική του συνέντευξη το 2001 ανέφερε ότι το θαύμα είναι απλώς ο καθαγιασμός του φωτός που είναι ήδη αναμμένο στο καντήλι που βρίσκεται εντός του Ιερού στον Πανάγιο Τάφο. .

Στην αντίπερα όχθη, το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων στην ιστοσελίδα του ανέφερε ότι είναι ένα θαύμα που δε μπορεί να αμφισβητήσει κανείς. (Στη νέα μορφή της ιστοσελίδας ο υπερσύνδεσμος που αναφέρεται στο Άγιο Φως δεν λειτουργεί.)

Υπάρχουν όμως και μαρτυρίες πιστών που βρέθηκαν στο ναό της Αναστάσεως την ώρα της αφής του Αγίου Φωτός. Άλλοι έχουν δει τα κεριά να ανάβουν μόνα τους, άλλοι έχουν δει το Άγιο Φως να ξεπετάει από διάφορες μεριές του ναού πριν καν γίνει η αφή του από τον Πατριάρχη.