Κατασχεμένα εκατομμύρια, πολυτελή αυτοκίνητα και κοσμήματα: Πού καταλήγουν τα χρήματα από τα κυκλώματα;
Από την υπόθεση των παράνομων τυχερών παιχνιδιών μέχρι το κύκλωμα με τις πιτσαρίες, οι πρόσφατες αποκαλύψεις επαναφέρουν ένα κρίσιμο ερώτημα: τι γίνεται τελικά με τα χρήματα και τα περιουσιακά στοιχεία που κατάσχουν οι Αρχές και πώς διασφαλίζεται η διαφάνεια στη διαχείρισή τους;
Πού καταλήγουν τα χρήματα που εντοπίζονται σε έρευνες για εγκληματικές δραστηριότητες; Τι συμβαίνει με τα πολυτελή αυτοκίνητα, τα κοσμήματα, τα ακίνητα και τα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία που κατάσχονται; Και ποιος μπορεί να γνωρίζει αν και πότε αυτά περνούν οριστικά στο Δημόσιο;
Τα ερωτήματα αποκτούν ιδιαίτερη επικαιρότητα μετά τις πρόσφατες υποθέσεις που απασχολούν την κοινή γνώμη, από κυκλώματα παράνομων τυχερών παιχνιδιών μέχρι τη μεγάλη υπόθεση φοροδιαφυγής που αφορά γνωστή αλυσίδα καταστημάτων πίτσας.
Το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργηθούν εντυπώσεις ή να διατυπωθούν αναπόδεικτες κατηγορίες. Είναι να γίνει σαφές τι προβλέπει ο νόμος και, κυρίως, να υπάρχουν επίσημα στοιχεία για την πορεία των περιουσιακών στοιχείων που δεσμεύονται από τις αρμόδιες αρχές.
Από τα παράνομα στοιχήματα στο κύκλωμα με τις πιτσαρίες
Στην υπόθεση κυκλώματος παράνομων τυχερών παιχνιδιών, για την οποία δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στοιχεία, αναφέρθηκαν 20 συλλήψεις. Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, στις έρευνες κατασχέθηκαν, μεταξύ άλλων, 61.460 ευρώ, 700 δολάρια, χρυσές λίρες, τέσσερα αυτοκίνητα, κοσμήματα και ηλεκτρονικός εξοπλισμός. Τα ευρήματα αυτά συνδέονται με την υπό διερεύνηση δραστηριότητα και δεν σημαίνουν ότι όλα τα περιουσιακά στοιχεία έχουν ήδη δημευθεί οριστικά. <Cite refs={[“turn125914search12”]}/>
Λίγες ημέρες νωρίτερα, στο επίκεντρο της δημοσιότητας βρέθηκε η υπόθεση φοροδιαφυγής που αφορά μεγάλη αλυσίδα πιτσαριών. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις και τα δημοσιεύματα για την έρευνα, οι Αρχές προχώρησαν σε κατασχέσεις μετρητών, κοσμημάτων, πολυτελών οχημάτων και ψηφιακών πειστηρίων. Σε νεότερες αναφορές γίνεται λόγος για περισσότερα από 1,28 εκατομμύρια ευρώ σε μετρητά, ενώ η εκτιμώμενη ζημία του Δημοσίου από τη μη απόδοση φόρων έχει υπολογιστεί σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ. <Cite refs={[“turn789061view2″,”turn789061view1”]}/>
Οι υποθέσεις αυτές διαφέρουν ως προς τη φύση των καταγγελλόμενων αδικημάτων και τη νομική τους εξέλιξη. Έχουν, ωστόσο, ένα κοινό σημείο: αναδεικνύουν την ανάγκη να υπάρχει σαφής εικόνα για το τι συμβαίνει με τα περιουσιακά στοιχεία που περνούν στα χέρια των Αρχών.
Κατάσχεση δεν σημαίνει αυτόματα δήμευση
Η πρώτη και βασική διάκριση είναι νομική. Η κατάσχεση ενός χρηματικού ποσού ή ενός αντικειμένου δεν σημαίνει ότι το Δημόσιο αποκτά αυτομάτως την κυριότητά του.
Τα στοιχεία μπορεί να δεσμεύονται ή να φυλάσσονται ως αποδεικτικά μέσα, μέχρι να προχωρήσει η προβλεπόμενη διαδικασία. Ανάλογα με την υπόθεση και τις δικαστικές αποφάσεις, μπορεί να επιστραφούν σε δικαιούχους ή να δημευθούν όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Αυτό σημαίνει ότι τα χρήματα που εντοπίζονται σε μια αστυνομική επιχείρηση δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού. Η τελική τους τύχη εξαρτάται από τη νομική βάση της δέσμευσης, την προέλευσή τους και την εξέλιξη της υπόθεσης.
Τι γίνεται με τα χρήματα και τα περιουσιακά στοιχεία μετά την κατάσχεση;
Η διαδικασία δεν είναι ίδια για όλες τις κατηγορίες περιουσίας.
Τα μετρητά μπορεί να παραμείνουν δεσμευμένα μέχρι να κριθεί η υπόθεση. Τα αυτοκίνητα και άλλα κινητά περιουσιακά στοιχεία χρειάζονται φύλαξη και διαχείριση, ενώ για ακίνητα και περιουσία που συνδέεται με εγκληματική δραστηριότητα μπορεί να εφαρμόζονται ειδικές διαδικασίες.
Εφόσον διαταχθεί οριστική δήμευση, η περαιτέρω διαχείριση εξαρτάται από το είδος του περιουσιακού στοιχείου και το εφαρμοστέο θεσμικό πλαίσιο. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προβλέπεται εκποίηση, ενώ σε άλλες διαφορετικός νόμιμος τρόπος αξιοποίησης ή διάθεσης.
Επομένως, το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποια υπηρεσία αναλαμβάνει κάθε στάδιο, πώς καταγράφεται η περιουσία, ποιος ελέγχει τη διαδικασία και πού αποτυπώνονται τα έσοδα, όταν αυτά προκύπτουν.
Πού καταλήγουν τα χρήματα από τις εκποιήσεις;
Εδώ βρίσκεται το ζήτημα της δημόσιας λογοδοσίας.
Όταν ένα περιουσιακό στοιχείο δημεύεται οριστικά και στη συνέχεια πωλείται ή εκποιείται, είναι σημαντικό να μπορεί να προσδιοριστεί το ποσό που εισπράχθηκε, η διαδικασία που ακολουθήθηκε και ο φορέας στον οποίο καταχωρίστηκε το έσοδο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα έσοδα από κάθε υπόθεση καταλήγουν υποχρεωτικά στον ίδιο λογαριασμό ή διατίθενται για τον ίδιο σκοπό. Η διαχείριση εξαρτάται από το νομικό καθεστώς κάθε κατηγορίας περιουσιακών στοιχείων.
Ωστόσο, η δημοσιοποίηση συγκεντρωτικών στοιχείων θα επέτρεπε στους πολίτες να γνωρίζουν:
- Πόσα χρήματα δεσμεύονται και πόσα δημεύονται οριστικά κάθε χρόνο.
- Πόσα περιουσιακά στοιχεία επιστρέφονται στους νόμιμους δικαιούχους.
- Ποια είναι η αξία των οχημάτων, των ακινήτων και των αντικειμένων που εκποιούνται.
- Πόσα έσοδα προκύπτουν από τις εκποιήσεις και σε ποιους φορείς καταγράφονται.
- Ποια διαδικασία ελέγχου εφαρμόζεται για τη διασφάλιση της νομιμότητας και της διαφάνειας.
Και τι γίνεται με τα κλοπιμαία;
Διαφορετική είναι η περίπτωση των αντικειμένων που έχουν αφαιρεθεί παράνομα από τους νόμιμους ιδιοκτήτες τους.
Όταν οι Αρχές εντοπίζουν κλοπιμαία, σκοπός είναι να εξακριβωθεί η προέλευσή τους και, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, να επιστραφούν στους δικαιούχους. Τα αντικείμενα αυτά δεν πρέπει να συγχέονται με περιουσία που δημεύεται υπέρ του Δημοσίου.
Σε κάθε περίπτωση, η καταγραφή των ευρημάτων, η ταυτοποίηση των ιδιοκτητών και η τεκμηρίωση της παράδοσης ή της περαιτέρω διάθεσης είναι κρίσιμα στάδια για τη διασφάλιση της νομιμότητας.
Το ζητούμενο: επίσημα στοιχεία και ξεκάθαρες διαδικασίες
Οι πρόσφατες υποθέσεις αναδεικνύουν ένα ερώτημα που ξεπερνά τα όρια μιας συγκεκριμένης αστυνομικής επιχείρησης: υπάρχει ενιαία, συγκεντρωτική εικόνα για την τύχη των χρημάτων και των περιουσιακών στοιχείων που κατάσχονται και δημεύονται στην Ελλάδα;
Η απάντηση απαιτεί επίσημα στοιχεία από τις αρμόδιες δικαστικές, αστυνομικές και διοικητικές υπηρεσίες. Χρειάζεται, επίσης, να διαχωρίζονται τα ποσά που έχουν απλώς δεσμευθεί από εκείνα για τα οποία έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία δήμευσης, καθώς και τα εκτιμώμενα φορολογικά έσοδα που χάθηκαν από τα πραγματικά ποσά που έχουν εισπραχθεί.
Η δημοσιοποίηση αξιόπιστων συγκεντρωτικών δεδομένων, με σεβασμό στις δικαστικές διαδικασίες και στα προσωπικά δεδομένα, θα μπορούσε να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και να αποσαφηνίσει πώς λειτουργεί στην πράξη το σύστημα.
Τα ερωτήματα που ζητούν απάντηση
Πόσα χρήματα και περιουσιακά στοιχεία κατασχέθηκαν στις πρόσφατες υποθέσεις; Ποια παραμένουν δεσμευμένα και ποια έχουν δημευθεί οριστικά; Τι προβλέπεται για τα μετρητά, τα αυτοκίνητα και τα κοσμήματα που εντοπίστηκαν; Και πού μπορεί ο πολίτης να αναζητήσει επίσημα στοιχεία για την τελική τους τύχη;
Οι απαντήσεις δεν μπορούν να βασίζονται σε υποθέσεις ούτε να προεξοφλούν την έκβαση δικαστικών υποθέσεων. Πρέπει να προκύπτουν από καταγεγραμμένες διαδικασίες, επίσημα δεδομένα και θεσμικό έλεγχο.
Γιατί η αποτελεσματική αντιμετώπιση της εγκληματικής δραστηριότητας δεν τελειώνει με μια κατάσχεση. Συνεχίζεται με τη νόμιμη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων και με τη δυνατότητα της κοινωνίας να γνωρίζει, με σαφήνεια και διαφάνεια, τι ακολουθεί.


