ΤΑ ΥΦ ΑΝΤΑ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ

Το 1887 ο Ν. Σχινάς, στις οδοιπορικές του σημειώσεις αναφέρει τα παρακάτω για την Λιαρίγκοβη: «Οι μέν

άνδρες είναι αγωγιάτες, μελισσοτρόφοι, αμπελουργοί,

κτηνοτρόφοι, οι δε γυναίκες ασχολούνται με την κατασκευή ωραίων ταπήτων εκ μαλλιού»

Μία φίλη μου εθνολόγος,η Μαρία Χάκμαν, που πολλοί

την ξέρομε στην Αρναία, σε μία εργασία της που δημοσιεύθηκε το 1983 σε γαλλικό περιοδικό, αναφέρει

επί λέξει: «…Όταν μιλάς για λαϊκή τέχνη στην Αρναία,

πρέπει πάντα να αναφέρεις την υφαντική. Δραστηριότητα των γυναικών, εξασκούμενη μέσα σ’ όλες τις

οικογένειες, όπου την πρώτη θέση έχει ο αργαλειός,

ένας και πολλές φορές περισσότεροι. Καθώς ο,τι έφερναν οι άνδρες ήταν συνήθως ανεπαρκές, οι γυναίκες

ύφαιναν όχι μόνο για το σπίτι ή την προίκα της κόρης

τους, αλλά και για εμπόριο. Και για μερικές οικογένειες η υφαντική ήταν η μόνη πηγή εσόδων. Και τώρα επιτρέψτε μου, όσο γίνεται σύντομα, να μιλήσω για την

ιστορία του.

Για μας τους Αρνιώτες είναι η τοπική μας ταυτότητα. Η παράδοση λέει πως στο Κάστρο της Ωρηάς που

τοποθετείται ιστορικά στον Άη Λιά η βασιλοπούλα

ύφαινε με χρυσή κλωστή και χρυσή σαΐτα, στο χρυσό

αργαλειό, θαμμένον ακόμη στις στοές του Κάστρου.

Όπως βλέπετε, λοιπόν, και ο τοπικός θρύλος σχετίζεται με την υφαντική δεξιοτεχνία των γυναικών αυτού του τόπου, κυρίως πιο πρόσφατα στα μάλλινα υφαντά.

Παλιότερα οι γυναίκες δούλευαν και το βαμβάκι,

ειδικοί τεχνίτες, οι στοιβαχτάρηδες, όπως τους αποκαλούσαν, έφερναν το βαμβάκι, το στοίβαζαν, οι δε γυναίκες το έκλωθαν στη ρόκα στιμόνι για τα χαλιά ή τις μπάντες.

Αλλά και το μετάξι δουλεύαμε, από το μεταξόσπορο ως το κουκούλι και την μεταξωτή κλωστή, βροχό

όπως τον λέγαμε.

Υφαίναμε τα μεταξένια στρωσίδια και τα ολομέταξα φορέματα. Μάλιστα ήταν και το πρώτο έσοδο που εισέπραττε η οικογένεια από την αρχή του καλοκαιριού, το μαξούλι όπως το λέγαμε, πανάρχαια και πανανθρώπινη, η υφαντική είναι μια τέχνη δύσκολη και χρονοβόρα.

Στις μέρες μου την λαϊκή υφαντική αποτελούσε μια

σειρά διαδοχικών διαφορετικών εργασιών. Άρχιζε με το

πλύσιμο του μαλλιού στους λάκκους. Συνεχίζαμε με το λανάρισμα, το άνοιγμα του μαλλιού με συρμάτινο λανάρι, φτιαγμένο από τον Αρνιώτη λαναρά.

Το γνέσιμο με το τσικρίκι και τη ρόκα. Τελείωνε με

το υφασμένο πανί απλό, πλουμισμένο και χρωματιστό.

Αναλογισθείτε όλα αυτά να γίνονται με τα φτωχά μέσα

εκείνης της εποχής. Η ύφανση στο καθιστό ξύλινο αργαλειό είναι το τελευταίο μέρος και το δυσκολότερο αυτής της μακριάς διαδικασίας.

Αλλά για μας ήταν ανάγκη. Γιατί το υφαντό έντυνε τον Αρνιώτη «από την γέννα ως την γούρνα» κατά

την λαϊκή έκφραση. Εμείς όμως οι γυναίκες με μεράκι

ή φαντασία το κάναμε και καλλιτέχνημα για να διακοσμήσουμε το σπίτι μας και να ομορφαίνει την σκληρή

ζωή μας. Έτσι γινόταν τα κιλίμια, οι πλανκέτες, τα σανιδωτά, τα θυρωτά από μετάξι και οι περίφημες καλλιγραφικές μπάντες.

Τα υφαντά μας έπαιρναν ονόματα που δήλωναν

την τεχνική της κατασκευής, την ύλη, το σχέδιο ή το

χρώμα (όπως κουκουλάρκο ή χάκη κ.λ.π.), την χρήσητους (μισάλι) για το ψωμί στην πινακωτή ή την προέλευση τους (πολυγυρινό ρενικιότικο).
Τα σχέδια μας στην αρχή ήταν απλά, ήλιοι, ψαλιδωτά, δέντρα, ζώα, γλάστρες. Στα περισσότερα σχέδια
υπάρχουν μαρτυρίες για βαθύτερες ρίζες, κυρίως από
το Άγιον Όρος.
Λίγο αργότερα τα σχέδια μας έγιναν πιο περίπλοκα, τα παίρναμε από την μυθολογία, την ιστορία, την
ελληνική λεβεντιά, ή την ζωή του χωριού, την βοσκοπούλα, τον αρραβώνα, τα ζαρκάδια, την βρύση του μοναστηριού, κι άλλα σχέδια στα οποία, ακόμα κι όταν
αντιγράφαμε από τις καλλιγραφίες, βάζαμε την δική
μας ευαισθησία.
Εκεί που πρέπει να σταθώ λίγο είναι το χρώμα, το
ανεξίτηλο φυτικό χρώμα των υφαντών μας. Αναζητήσαμε και ανακαλύψαμε στο φυσικό περιβάλλον μας τα
χρώματα. Η πείρα των παλαιότερων και οι δικοί μας
πειραματισμοί και οι αναζητήσεις δημιούργησαν μονα-
δικές αποχρώσεις. Ίσως ξαφνιαστείτε, αν σας πω ότι τα
κρεμμυδότσουφλα, το ριζάρι, τα συκόφυλλα, ο ξούκος,
δηλαδή το βρώμικο νερό του μαλλιού με την κατάλληλη
τεχνική μας βγάζουν ποικιλία χρωμάτων.
Και έρχομαι στην σημερινή πραγματικότητα, όπως την βλέπουμε εμείς οι υφάντρες, την παρακμή των υφαντών της Αρναίας. Αυτό το περίτεχνο υφαντό καμωμένο, όπως πιο πριν σας ανέφερα, είχε ένα πολύ υψηλό κόστος με αποτέλεσμα να μην πουλιέται εύκολα στις δικές μας και στις ξένες αγορές. Γι αυτό η υφάντρα χωρίς ασφάλιση, χωρίς σίγουρη αγορά, χωρίς οργανωτική κάλυψη από ειδικούς,
χωρίς με άλλα λόγια ουσιαστικά κίνητρα στράφηκε
στην δουλεία για τρίτους.
Αυτοί την προμήθευαν φτηνά συνήθως υλικά για
φτηνά κατασκευάσματα, που τα πουλούσαν φτηνά
στα παζάρια. Δεν είναι οι μοναδικές αιτίες όμως. Το
φαινόμενο αυτό που άρχισε περίπου από το 1970 και
συνεχίζεται ως τις μέρες μας, επιδεινώθηκε από την μετανάστευση. Επίσης η υποχρεωτική φοίτηση των κοριτσιών μέχρι τα 16 χρόνια τους, η μείωση του αριθμού
των παιδιών στην οικογένεια, η αλλαγή στην νοοτροπία των γονιών, που θέλουν να σπουδάσουν τα παιδιά
τους, και η βελτίωση των όρων διαβίωσης είναι από
τους καθοριστικούς παράγοντες της σημερινής θλιβερής πραγματικότητας. Πρέπει να παραδεχθώ ότι κάναμε πολλές προσπάθειες, με πρώτη το 1946, όταν, με
την προτροπή του τότε διευθυντή της Α.Τ.Ε κ. Καραμούτα, κάναμε τον πρώτο συνεταιρισμό «χωρικής υφαντικής». Όμως η συγκεκριμένη προσπάθεια δεν έπεισε.
Η υφάντρα χρησιμοποίησε το χαμηλότοκο δάνειο
και προτίμησε την μοναχική δραστηριότητά της.
Το 1961 γίνεται η Ένωση Βιοτεχνικών Χειροτεχνών
Αρναίας, που γνώρισε μεγάλη επιτυχία όταν το αρνιώτικο υφαντό πουλιόταν στην Γερμανία, στην Σουηδία,
στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά. Το 1970
περίπου άρχισε η αντίστροφη μέτρηση εξ αιτίας όλων
όσων σας προανέφερα.
Το 1985 ιδρύεται άλλος συνεταιρισμός με την βοήθεια του Ε.Ο.ΜΜ.Ε.Χ. και με το όνομα «Συνεταιρισμός Προβολής Προϊόντων Χειροτεχνίας και λαϊκής
Τέχνης» αλλά και αυτός είχε την ίδια τύχη για διαφόρους λόγους.
Ύστερα από όλες αυτές τις επισημάνσεις πρέπει να
σταθούμε με περίσκεψη στη σημερινή πραγματικότητα.
Είναι γεγονός ότι υπάρχει στην Αρναία ένα έτοιμο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό, αφού δεν υπάρχει Αρνιώτισσα που να μην ξέρειτην υφαντική τέχνη. Υπάρχει ο αργαλειός, υπάρχει η παράδοση. Και από σφυγμομετρήσεις και συζητήσεις φαίνεται ότι υπάρχει η διάθεση να επανέλθουν στον αργαλειό πολλές από τις γυναίκες, είτε μερικά είτε αποκλειστικά, αν
υπάρξει οργάνωση και αξιοποίηση τους από κατάλλη-
λους φορείς.
Είναι λοιπόν στα χέρια του ΕΟΜΜΕΧ, του ΕΟΤ,
του ΕΛΚΕΠΑ ή και της ΕΟΚ ακόμα, να προωθήσει το
υφαντό μας, με την κατάλληλη διερεύνηση της ντόπιας και ξένης αγοράς.
Δεν θα ήταν άσκοπη και η δημιουργία σχολής ανεξίτηλων φυτικών και χημικών βαφών, αφού ένας λόγος
που το υφαντό μας απορρίφθηκε παλιότερα ήταν και η
κακή βαφή του. Εδώ προτείνω τον εκσυγχρονισμό του
εκσυγχρονιστικού βαφείου.
Προτείνουμε επίσης:
1. Την προμήθεια σύγχρονων ξύλινων αργαλειών
για να διευκολυνθεί και να αυξηθεί η παραγωγή.
2. Την χορήγηση χαμηλότοκων μεσοπρόθεσμων
δανείων, τα οποία θα αποτελούσαν ισχυρό κίνητρο για
την υφάντρα, με παράλληλη κατοχύρωση και προστασία των υφαντών της
Τελειώνοντας, όσον αφορά το μέλλον του υφαντού
μας, μπορεί και πρέπει να είναι διαφορετικό από το παρόν, και θέλω να πιστεύω ότι το 1ο Αναπτυξιακό Συνέδριο θα συμβάλει αποτελεσματικά, ώστε τα υφαντά
μας να παίξουν και πάλι το ρόλο τους στη διατήρηση
της παράδοσης και να στηρίξουν αποτελεσματικά τον
οικογενειακό προϋπολογισμό και ευρύτερα την οικονομία της Αρναίας

Παγχαλκιδικός Λόγος