Οι «Μαχητές της Φωτιάς» της Πολεμικής Αεροπορίας

Φωτορεπορτάζ: Δημήτρης Ζάχος

Κάθε καλοκαίρι, όταν οι φωτιές που ξεσπούν απειλούν δάση, οικισμούς και ανθρώπινες ζωές, στον ουρανό της Ελλάδας εμφανίζονται τα αεροσκάφη Canadair με το χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα. Πίσω από αυτά τα αεροσκάφη βρίσκονται τα ιπτάμενα πληρώματα και οι μηχανικοί της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ).

Η 383 Μοίρα Ειδικών Επιχειρήσεων και Αεροπυρόσβεσης (383 ΜΕΕΑ) αποτελεί μία από τις πλέον εξειδικευμένες μονάδες της ΠΑ και έχει ταυτιστεί με τον αγώνα κατά των δασικών πυρκαγιών, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της περιουσίας των Ελλήνων πολιτών. Με τα πυροσβεστικά αεροσκάφη τύπου Canadair CL‑415 επιχειρεί υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες οπουδήποτε και οποτεδήποτε απαιτηθεί.

Από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα

Η 383 Μοίρα ιδρύθηκε τον Μάιο του 2003, στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης των εναέριων μέσων αεροπυρόσβεσης της χώρας. Αρχικά συγκροτήθηκε με βάση το αεροδρόμιο της Ελευσίνας, όμως λίγα χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2006, μετεγκαταστάθηκε στο αεροδρόμιο «Μακεδονία», στη Μίκρα της Θεσσαλονίκης, όπου και εδρεύει μέχρι σήμερα ως μονάδα της 113 Πτέρυγας Μάχης (113 ΠΜ).

Η δημιουργία της συνδέθηκε με την απόκτηση δέκα (10) σύγχρονων αμφίβιων αεροσκαφών Canadair CL-415, τα οποία εντάχθηκαν στον εθνικό στόλο αεροπυρόσβεσης από τις αρχές του 1999 έως και το 2004. Σημειώνεται ότι αυτός ο τύπος αεροσκαφών αποτελεί τη βελτιωμένη έκδοση του παλαιότερου Canadair CL-215, προσφέροντας μεγαλύτερη επιχειρησιακή ευελιξία και αυξημένη αποτελεσματικότητα στην κατάσβεση πυρκαγιών.

Το προσωπικό της

Οι Ιπτάμενοι της Μοίρας είναι απόφοιτοι Αξιωματικοί της Σχολής Ικάρων, οι οποίοι, αφού ολοκληρώσουν την αρχική και βασική εκπαίδευση με τα εκπαιδευτικά αεροσκάφη της ΠΑ, μετατίθενται στην 113ΠΜ και εκπαιδεύονται ως Συγκυβερνήτες στα Canadair CL-415. Σε βάθος χρόνου πενταετίας εκπαιδεύονται ως Κυβερνήτες και από τη θέση αυτή αυξάνουν σταδιακά την πτητική τους εμπειρία για να ανταπεξέλθουν στο απαιτητικό έργο της αεροπυρόσβεσης.

Ο συμβολισμός του Θυρεού της Μοίρας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο θυρεός της Μοίρας, ο οποίος αποτυπώνει συμβολικά την κύρια αποστολή της. Στο έμβλημα απεικονίζεται ένας μπλε αετός να συγκρούεται με έναν κόκκινο δράκο, συμβολίζοντας την επικράτηση του νερού απέναντι στην πύρινη λαίλαπα. Ο θυρεός συμπληρώνεται από το ρητό «Διήλθωμεν δια Πυρός και Ύδατος… και εξήγαγες ημάς εις Αναψυχήν» («Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό… και οδηγηθήκαμε στην αναζωογόνηση»), συμβολίζοντας παραστατικά τον κύκλο υδροληψίας και ρίψης του νερού στα μέτωπα της πυρκαγιάς, μία διαδικασία που χαρακτηρίζει την επιχειρησιακή τακτική της Μοίρας.

Επίσης χαρακτηριστικό γνώρισμα της Μοίρας αποτελεί το όνομα «Πρωτέας», το οποίο χρησιμοποιούν τα πληρώματα για την δια ασυρμάτου επικοινωνία με τους σταθμούς εδάφους. Το όνομα παραπέμπει στον μυθικό Πρωτέα, έναν από τους αρχαίους θεούς της θάλασσας, ο οποίος είχε την ικανότητα να μεταμορφώνεται σε οτιδήποτε επιθυμούσε («Λέγεται ότι εγένετο πότε μεν ύδωρ, πότε δε πυρ») και συμβολίζει την αμφίβια ικανότητα των αεροσκαφών και την προσαρμοστικότητα των χειριστών σε διαφορετικά περιβάλλοντα και συνθήκες επιχειρήσεων.

Τεχνικά Χαρακτηριστικά και Επιδόσεις Αεροσκάφους

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, τα Canadair CL-415 αποτελούν την εξέλιξη των παλαιότερων Canadair CL-215 και η σχεδίασή τους συμπεριλαμβάνει αεροδυναμικά και υδροδυναμικά χαρακτηριστικά. Αυτός είναι και ο λόγος του χαρακτηριστικού τους σχήματος, με το μπροστινό τμήμα της ατράκτου και θυμίζει την πλώρη πλοίου.

Οι διαστάσεις του αεροσκάφους είναι 20μ. μήκος, 29μ. πλάτος (εκπέτασμα πτερύγων) και 9μ. ύψος. Έχει δυνατότητα υδροληψίας από θάλασσα ή λίμνες, μεταφορική ικανότητα 6.140 λίτρων νερού και δυνατότητα πολλαπλών ρίψεων στο πεδίο σε σύντομο χρόνο (σε σενάριο όπου οι περιοχές υδροληψίας και ρίψης απέχουν μεταξύ τους 10χλμ, η μεταφορική ικανότητα του αεροσκάφους ξεπερνάει του 24 τόνους νερού ανά ώρα πτήσης).

Το αεροσκάφος διαθέτει δύο (2) ελικοφόρους κινητήρες PRATT & WHITNEY PW123AF τεχνολογίας τζετ (Turboprop), με τέσσερα (4) πτερύγια σε κάθε έλικα (Blades) και με δυνατότητα αντίστροφης ώσης (Reverse). Η συνολική απόδοση των κινητήρων αγγίζει τους 4.760 ίππους, επιτυγχάνοντας ένα ευρύ φάσμα ταχυτήτων ανάλογα με τη φάση της πτήσης (Ταχύτητα Μετάβασης 300-350km/h, Υδροληψίας 110-140km/h, Ρίψης 210-240km/h).

Η τρέχουσα δύναμη αεροσκαφών είναι εφτά (7), ενώ πρόσφατα αποφασίστηκε ο εκσυγχρονισμός τους με σύγχρονα συστήματα πλοήγησης και ηλεκτρονικά βοηθήματα, προκειμένου να βελτιωθεί η επιχειρησιακή τους απόδοση και να επιτευχθεί η συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς αεροπλοΐας.

Αποστολές και Επιχειρησιακό Έργο

Η κύρια αποστολή της Μοίρας είναι η Αεροπυρόσβεση, μία ιδιαιτέρως απαιτητική και επικίνδυνη “δουλειά”. Με λίγα λόγια, οι χειριστές αγγίζουν την υδάτινη επιφάνεια (θάλασσα ή λίμνη), γεμίζουν εν κινήσει τις δεξαμενές του αεροσκάφους με νερό και πραγματοποιούν ακριβείς ρίψεις πάνω από τα ενεργά μέτωπα των πυρκαγιών, επαναλαμβάνοντας αυτή την τακτική μέχρι και 30 φορές σε κάθε πτήση. Τα πληρώματα τηρούν ετοιμότητα 20 λεπτών (είναι ο χρόνος αντίδρασης από την στιγμή που θα δοθεί η εντολή μέχρι την απογείωση του αεροσκάφους) και η σχεδίαση της αποστολής γίνεται εν πτήση και επί του πεδίου δράσης.

Δευτερεύουσα αποστολή της Μοίρας αποτελεί η Έρευνα και Διάσωση, η οποία αφορά κυρίως στη χειμερινή περίοδο (Νοέμβριο έως Απρίλιο). Αναλυτικότερα, η ετοιμότητα των πληρωμάτων είναι των 30 λεπτών και το πρώτο σκέλος της αποστολής αφορά την έρευνα από αέρος οπουδήποτε απαιτηθεί, ενώ το δεύτερο σκέλος στοχεύει στη διάσωση αγνοουμένων από θαλάσσια επιφάνεια. Για την εκτέλεση της αποστολής απαιτείται η φόρτωση συνεπτυγμένης λέμβου εντός του αεροσκάφους, η οποία αναπτύσσεται στη θάλασσα από δύο (2) Μηχανοσώστες με σκοπό την περισυλλογή των ναυαγών.

Επιπρόσθετα, στις αποστολές της Μοίρας συγκαταλέγονται οι ελαφρές Τακτικές Μεταφορές Προσωπικού και Μέσων, καθώς το αεροσκάφος διαθέτει οχτώ (8) θέσεις επιβατών πίσω από το πιλοτήριο και χώρους απόθεσης υλικών στο πίσω μέρος της ατράκτου.

Η ιδιαιτερότητα της Υδροληψίας: Το Στοιχείο του Νερού

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του αεροσκάφους Canadair CL-415 είναι η δυνατότητα που έχει να λαμβάνει ποσότητα έξι (6) τόνων νερού από υδάτινη επιφάνεια σε μόλις 12 δευτερόλεπτα, ενώ ο συνολικός χρόνος της υδροληψίας από την στιγμή της επαφής μέχρι να βρεθεί και πάλι στον αέρα, δεν ξεπερνά το ένα (1) λεπτό. Ωστόσο, οι κίνδυνοι που εγκυμονούν είναι πολυάριθμοι:

Άνεμος και Κυματισμός: Η ένταση και η διεύθυνση του ανέμου καθορίζουν τη γωνία προσέγγισης. Ένας ισχυρός πλάγιος άνεμος μπορεί να εκτρέψει το αεροσκάφος κατά την επαφή με το νερό, ενώ ο έντονος κυματισμός προκαλεί καταπονήσεις στην άτρακτο.
Το «Βουβό Κύμα»: Ο μεγαλύτερος εχθρός των χειριστών είναι η λεγόμενη “φουσκοθαλασσιά” (γνωστή στη ναυτική ορολογία ως βουβό κύμα ή “swell”). Αυτό το είδος κυματισμού δεν φαίνεται πάντα από ψηλά και μπορεί να προκαλέσει βίαιη αναπήδηση του αεροσκάφους, οδηγώντας σε απώλεια ελέγχου ή δομική αστοχία.
Εμπόδια στην επιφάνεια: Η υδροληψία απαιτεί έναν ελεύθερο “διάδρομο” τουλάχιστον δύο (2) χιλιομέτρων. Πλεούμενα σκάφη, λουόμενοι και επιπλέοντα αντικείμενα αποτελούν πηγές κινδύνου. Επιπρόσθετα, υποθαλάσσια εμπόδια, ύφαλοι και υδρόβια πουλιά απαιτούν εγρήγορση από την πλευρά του πληρώματος και καλό έλεγχο της περιοχής δράσης.

Η πρόκληση της Ρίψης: Η Μάχη με τη Φωτιά και το Έδαφος

Όταν το “φορτωμένο” με νερό αεροσκάφος προσεγγίζει το μέτωπο της πυρκαγιάς, το περιβάλλον γίνεται εχθρικό. Το πλήρωμα πρέπει να συνεργαστεί με τις επίγειες δυνάμεις και να προσαρμοστεί στις τρέχουσες απαιτήσεις της αποστολής. Οι παράγοντες που λαμβάνει υπόψη είναι πολλοί και ευμετάβλητοι:

Εδαφικό Ανάγλυφο και Μικροκλίμα Περιοχής: Για να επιτευχθεί η βέλτιστη αποτελεσματικότητα στο πεδίο, οι ρίψεις νερού πρέπει να γίνονται σε πολύ χαμηλό ύψος (περίπου 35 μέτρων). Το δύσβατο ανάγλυφο των ελληνικών βουνών στενεύει τα περιθώρια ελιγμών, ενώ η ίδια η φωτιά δημιουργεί το δικό της μικροκλίμα, με απότομες μεταβολές πίεσης και θερμοκρασίας.
Αναταράξεις και Καπνοί: Τα ισχυρά ανοδικά και καθοδικά ρεύματα αέρα πάνω από τη φωτιά “ταρακουνούν” βίαια το αεροσκάφος. Επιπλέον, η κατεύθυνση των καπνών συχνά μηδενίζει την ορατότητα, καθιστώντας τον εντοπισμό της εστίας και την έξοδο διαφυγής μετά τη ρίψη μια άσκηση επιβίωσης.
Τεχνητά Εμπόδια: Τα καλώδια υψηλής και μέσης τάσης, οι κεραίες τηλεφωνίας και οι ανεμογεννήτριες είναι σχεδόν αόρατα μέσα στους καπνούς. Κρίνεται επιτακτικός ο εντοπισμός τους από το πλήρωμα και επιβάλλεται η αποφυγή τους.
Εναέρια Κυκλοφορία: Στον περιορισμένο χώρο πάνω από το πεδίο της πυρκαγιάς συνωστίζονται πολλά μέσα Αεροπυρόσβεσης (ελικόπτερα και αεροπλάνα). Η διατήρηση αποστάσεων και ο απόλυτος συντονισμός είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια των πτήσεων και την αποφυγή σύγκρουσης στον αέρα.

Συμμετοχή στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα «rescEU»

Η εμπειρία των Ελληνικών πληρωμάτων στην αεροπυρόσβεση θεωρείται ιδιαιτέρως σημαντική και έχει αναγνωριστεί και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Στα πλαίσια του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα συμμετέχει από το 2019 στο πρόγραμμα «rescEU», το οποίο δημιουργήθηκε για την ενίσχυση της αντιμετώπισης μεγάλων φυσικών καταστροφών, όταν τα εθνικά μέσα των κρατών-μελών δεν επαρκούν.

Η 383 Μοίρα συμμετέχει στο πρόγραμμα αυτό διαθέτοντας δύο (2) αεροσκάφη σε 24ωρη ετοιμότητα για ανάπτυξη κλιμακίου υποστήριξης σε τρίτες χώρες. Στην περίπτωση όπου η παροχή βοήθειας αφορά τα γειτονικά κράτη Αλβανία, Β. Μακεδονία και Βουλγαρία, και εφόσον το πεδίο ενδιαφέροντος βρίσκεται σε εμβέλεια 280χλμ. από το αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης, η ετοιμότητα μεταπίπτει στις τρεις (3) ώρες. Σημειώνεται ότι μέσω του «rescEU», ο ευρωπαϊκός στόλος Canadair CL-415 ανέρχεται σε δέκα (10) αεροσκάφη, καθώς στο πρόγραμμα συμμετέχουν επίσης η Ιταλία, η Γαλλία, η Κροατία και η Ισπανία, συνεισφέροντας από δύο (2) αεροσκάφη η κάθε χώρα.

Διεθνείς Αποστολές

Σε συνέχεια των ανωτέρω και στο πλαίσιο των διακρατικών σχέσεων και της αλληλεγγύης προς τους πολίτες άλλων χωρών, η 383 ΜΕΕΑ έχει συμμετάσχει σε πολλές διεθνείς αποστολές για την αντιμετώπιση καταστροφικών πυρκαγιών πολύ πριν την ίδρυση του προγράμματος «rescEU». Η έναρξη των αποστολών αυτών ξεκίνησε από την πρώτη χρονιά παραλαβής των Ελληνικών Canadair CL-415 και εκτιμάται ότι θα συνεχιστεί στο μέλλον. Ανατρέχοντας στο παρελθόν, οι σημαντικότερες αποστολές εντός και εκτός Ευρώπης διαμορφώνονται χρονικά ως εξής:

19/08/1999: Τουρκία – Νικομήδεια (Διυλιστήρια Tupras)
29/07/2003: Γαλλία – Μασσαλία
27/07/2004: Πορτογαλία
03/12/2010: Ισραήλ – Δάσος Καρμέλ
22/11/2016: Ισραήλ – Χάιφα
25/05/2019: Ισραήλ – Δάσος Μπεν Σεμέν
25/07/2021: Ιταλία – Σαρδηνία
15/07/2022: Γαλλία – Νιμ
11/08/2022: Γαλλία – Μπορντώ
22/08/2022: Πορτογαλία
21/08/2025: Πορτογαλία

Επισημαίνεται ότι στην παραπάνω ιστορική αναφορά δεν έχουν συμπεριληφθεί οι δεκάδες αποστολές στη Κύπρο και στα γειτονικά κράτη εκ βορρά, καθώς πολλές πυρκαγιές εξελίσσονται κοντά στην συνοριακή γραμμή της χώρας με κίνδυνο να εισέλθουν εντός της Ελληνικής επικράτειας.

Οι άνθρωποι πίσω από τα Canadair

Κάθε πτήση ενός πυροσβεστικού αεροσκάφους είναι μια συνεχής διαχείριση ρίσκου, όπου η σωστή πτητική εκπαίδευση, η άρτια τεχνική κατάρτιση και η σταδιακή συσσώρευση εμπειρίας από την πλευρά των πληρωμάτων είναι οι παράγοντες που μετατρέπουν τις δυσκολίες της αεροπυρόσβεσης σε επιτυχημένες αποστολές κατάσβεσης.

Η 383 Μοίρα Ειδικών Επιχειρήσεων και Αεροπυρόσβεσης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μονάδες της Πολεμικής Αεροπορίας στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην προστασία των δασών, των υποδομών και των ανθρώπινων ζωών.

Παράλληλα, η συμμετοχή της στον Ευρωπαϊκό μηχανισμό «rescEU» ενισχύει τον διεθνή ρόλο της Ελλάδας στην αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, επιβεβαιώνοντας ότι η αεροπυρόσβεση αποτελεί πεδίο όπου η συνεργασία και η αλληλοϋποστήριξη μεταξύ των κρατών είναι ζωτικής σημασίας.

Για τους κατοίκους των περιοχών που πλήττονται από πυρκαγιές, ο ήχος των κινητήρων των Canadair σημαίνει κάτι περισσότερο από την παρουσία ενός αεροσκάφους στον ουρανό. Είναι η απόδειξη ότι πίσω από κάθε ρίψη νερού υπάρχει μια αθέατη ομάδα ανθρώπων που δίνει τη δική της μάχη με επαγγελματισμό, αυταπάρνηση και αίσθημα ευθύνης. Οι άνθρωποι πίσω από τα Canadair δεν είναι απλώς μέρος μιας αποστολής· στέκονται απέναντι στη μανία της φωτιάς και υπηρετούν με αφοσίωση το καθήκον τους, κρατώντας τη φλόγα της ελπίδας ζωντανή μέσα στα αποκαΐδια της πύρινης λαίλαπας.

Το άρθρο είναι αφιερωμένο στο ιπτάμενο και τεχνικό προσωπικό, την ψυχή, των Ελληνικών πυροσβεστικών αεροσκαφών CL-415.